CÁC THƯƠNG VỤ M&A KHẢ THI TẠO DƯ ĐỊA CHO TĂNG TRƯỞNG

Tại Diễn đàn M&A mùa Xuân vừa diễn ra tuần trước tại Hà Nội, các chuyên gia nhận định năm 2026 kỳ vọng sẽ mở ra những vận hội mới cho thị trường mua bán và sáp nhập (M&A) Việt Nam. Những động lực tích cực bao gồm đà phục hồi kinh tế dần ổn định, sự dịch chuyển của dòng vốn quốc tế vào các thị trường có triển vọng tăng trưởng bền vững, và tiến trình tái cấu trúc đang được đẩy nhanh tại các doanh nghiệp nội địa.

Theo dữ liệu cập nhật đến cuối năm 2025, Việt Nam ghi nhận khoảng 220 giao dịch M&A với tổng giá trị công bố đạt xấp xỉ 2,3 tỷ USD. Ông Hoàng Hồ Quang, Chủ tịch James Invest, lưu ý rằng tại Việt Nam, phân khúc các thương vụ trị giá vài chục triệu USD đang thu hút sự quan tâm lớn nhất từ cả nhà đầu tư lẫn các doanh nghiệp trong nước.

“Đây cũng là những giao dịch khả thi nhất đối với các công ty nội địa,” ông Quang nhận định. “Các lĩnh vực có nhu cầu M&A và huy động vốn mạnh mẽ tại Việt Nam bao gồm bất động sản, tài chính, hàng tiêu dùng, công nghệ, y tế, giáo dục và khách sạn cao cấp.”

Ông Quang cho biết thêm, các ngành này thường mang lại biên lợi nhuận trên 30%, dòng doanh thu ổn định và các sản phẩm có khả năng xuất khẩu sang nhiều thị trường toàn cầu. Ông Nguyễn Đức Kiên, nguyên Tổ trưởng Tổ Tư vấn kinh tế của Thủ tướng, quan sát thấy kinh tế thế giới đang dần dịch chuyển từ đa phương hóa và hợp tác sâu rộng sang cách tiếp cận song phương, trong đó lợi ích quốc gia và lợi ích chiến lược đóng vai trò trung tâm.

“Sự dịch chuyển này diễn ra trong bối cảnh những bất ổn về địa chính trị, thương mại và tài chính gia tăng, khiến môi trường chính sách vĩ mô trở nên khó dự đoán hơn nhiều so với trước đây,” ông Kiên nói. “Những diễn biến này tác động trực tiếp đến chiến lược đầu tư, buộc các doanh nghiệp và nhà đầu tư phải tìm kiếm các giải pháp tái cấu trúc linh hoạt hơn, và M&A đang nổi lên như một công cụ then chốt.”

Ở góc độ nội địa, Việt Nam ghi nhận hơn 195.000 doanh nghiệp thành lập mới trong năm 2025 và khoảng 102.300 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động. Tuy nhiên, cũng có khoảng 114.400 doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động để tái cấu trúc và gần 36.000 đơn vị rời khỏi thị trường hoàn toàn. “Những con số này chỉ ra dư địa đáng kể cho hoạt động M&A, khi quá trình sàng lọc và tái cấu trúc doanh nghiệp đang diễn ra trên quy mô rộng. Trong bối cảnh đó, M&A không còn đơn thuần là việc mua bán công ty, mà đã trở thành cơ chế phân bổ lại nguồn lực trong toàn bộ nền kinh tế,” ông Kiên nói thêm.

Ông Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cho rằng M&A đóng vai trò là kênh quan trọng để chuyển nhượng các dự án, tài sản và cơ hội kinh doanh từ các công ty gặp khó khăn sang các thực thể có năng lực tài chính và quản trị mạnh hơn.

“Khi được thực hiện minh bạch và đúng chuẩn mực, quy trình này có thể nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực, giảm lãng phí và tạo không gian cho tăng trưởng dài hạn,” ông nói. Chuyên gia tài chính ngân hàng Lê Xuân Nghĩa lưu ý rằng khi tín dụng ngân hàng được kiểm soát chặt chẽ hơn, M&A đã trở thành một kênh huy động vốn gián tiếp, giúp doanh nghiệp giải quyết rào cản dòng tiền và tái cấu trúc bảng cân đối kế toán.

“Hơn nữa, nó cho phép các nhà đầu tư dài hạn tham gia sâu hơn vào quá trình tái cấu trúc của các công ty Việt Nam, thay vì chỉ giới hạn ở các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn,” ông Nghĩa nhận định. Theo báo cáo Monthly Deal Digest tháng 12 của Grant Thornton, thị trường M&A Việt Nam ghi nhận 31 thương vụ với tổng giá trị ước tính khoảng 1,3 tỷ USD chỉ trong tháng này.

Ngành tiêu dùng dẫn đầu về cả số lượng giao dịch lẫn giá trị thương vụ, phản ánh vai trò của ngành này trong việc hỗ trợ các mục tiêu chiến lược dài hạn cũng như các sáng kiến sắp xếp lại danh mục đầu tư của các bên tham gia. Các nhà đầu tư nước ngoài tiếp tục thể hiện sự quan tâm đặc biệt đối với thị trường Việt Nam, minh chứng qua sự tham gia tích cực vào các hoạt động M&A nội địa, đặc biệt là các nhà đầu tư đến từ Nhật Bản và Thái Lan. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng chỉ ra rằng thị trường M&A Việt Nam vẫn đối mặt với những rào cản đáng kể. Bà Phạm Thùy Dương, Trưởng Ban vận động thành lập Hiệp hội M&A Việt Nam, cho biết khung pháp lý hiện tại vẫn còn phân tán, đặc biệt là các quy định liên quan đến đất đai, phê duyệt đầu tư, chuyển nhượng dự án và định giá.

Ngoài ra, năng lực quản lý hậu M&A vẫn còn hạn chế tại nhiều doanh nghiệp, làm tăng rủi ro không chỉ cho nhà đầu tư mà còn cho cả chính doanh nghiệp mục tiêu. “Một sự thay đổi đáng chú ý là tiêu chuẩn của nhà đầu tư trong các giao dịch M&A đang thay đổi rõ rệt,” bà Dương nói. “Nếu trước đây nhiều thương vụ được thúc đẩy bởi kỳ vọng giá tài sản tăng hoặc mở rộng quy mô nhanh chóng, thì hiện nay nhà đầu tư thận trọng hơn nhiều, tập trung vào năng lực thực thi, hiệu quả hoạt động và khả năng tạo ra dòng tiền bền vững sau giao dịch.”

Xu hướng này đòi hỏi các doanh nghiệp Việt Nam phải trở nên minh bạch hơn về tài chính, tình trạng pháp lý và chiến lược phát triển nếu muốn tham gia sâu hơn vào thị trường M&A. Các chuyên gia lưu ý rằng ở cấp độ vĩ mô, M&A còn có tác động lan tỏa đến cấu trúc và chất lượng tăng trưởng kinh tế. “Khi giao dịch được thực hiện minh bạch và có sự tham gia của các nhà đầu tư chiến lược, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài, các tiêu chuẩn quản trị và quản trị rủi ro của doanh nghiệp nội địa sẽ dần được cải thiện,” ông Quang từ James Invest nhận định.

Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng nếu thiếu sự giám sát hiệu quả và khung thể chế phù hợp, M&A có thể bị lợi dụng để thao túng thị trường, thâu tóm tài sản với giá rẻ hoặc chuyển giá, gây hệ lụy tiêu cực cho môi trường kinh doanh. “Do đó, việc hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường vai trò của các tổ chức trung gian và nâng cao tính minh bạch thông tin là những điều kiện tiên quyết cho sự phát triển lành mạnh của thị trường M&A,” ông nhấn mạnh.

Chia sẻ của bà Đặng Thị Thu Hương – CEO IPC M&A Vietnam

Thị trường bất động sản Việt Nam đang trải qua làn sóng M&A mạnh mẽ, chiếm hơn một nửa tổng giá trị M&A toàn quốc. M&A bất động sản đã tiến hóa vượt ra ngoài các giao dịch tài chính thuần túy để trở thành công cụ chiến lược nhằm định hình lại thị trường, hồi sinh các dự án đình trệ, khôi phục tính thanh khoản, tái cấu trúc doanh nghiệp và thu hút dòng vốn chất lượng cao.

Thông qua M&A, các quỹ đất từng bị "đóng băng" và các dự án chậm triển khai đang được chuyển giao cho những nhà đầu tư có năng lực tài chính và kinh nghiệm vận hành tốt hơn, cho phép tái khởi động quá trình phát triển đô thị. Một ví dụ điển hình là việc CapitaLand mua lại dự án từ Becamex IDC với giá trị khoảng 553 triệu USD. Ngoài việc bơm vốn, thương vụ này còn đưa vào các tiêu chuẩn quản trị quốc tế, minh chứng cho việc M&A có thể hồi sinh các dự án, giảm thiểu sự kém hiệu quả và cải thiện việc phân bổ nguồn lực xã hội.

M&A cũng đóng vai trò then chốt trong việc tăng cường tính thanh khoản và đa dạng hóa kênh huy động vốn. Khi tín dụng ngân hàng vẫn được kiểm soát chặt chẽ, M&A nổi lên như một kênh tài trợ phi ngân hàng hiệu quả. Bên bán có thể cải thiện dòng tiền và giảm bớt áp lực tài chính, trong khi các nhà đầu tư mới bơm vốn để đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án. Các giao dịch có sự tham gia của đối tác từ Nhật Bản, Singapore và Hàn Quốc cho thấy vốn ngoại không chỉ thúc đẩy thanh khoản mà còn nâng cao tiêu chuẩn quản trị, tính minh bạch và các thực hành quản lý chuyên nghiệp.

Ở cấp độ doanh nghiệp, M&A mang đến cơ hội tái cấu trúc cho những nhà phát triển hoạt động kém hiệu quả, đồng thời áp dụng các khung quản trị tiên tiến và tính minh bạch tài chính mạnh mẽ hơn. Sau M&A, các liên doanh thường cho phép các bên tận dụng thế mạnh bổ trợ cho nhau, như quỹ đất, nguồn vốn và giá trị thương hiệu. Tuy nhiên, những thách thức về tích hợp hậu sáp nhập, đặc biệt là sự tương thích về văn hóa và chiến lược, vẫn là rào cản lớn, đòi hỏi sự minh bạch, tầm nhìn chung và cam kết dài hạn từ tất cả các bên liên quan.

Quan trọng hơn, M&A tạo điều kiện tái phân bổ rủi ro và tối ưu hóa cấu trúc vốn. Nhiều giao dịch liên kết chặt chẽ với việc tái cấu trúc tài chính cấp dự án, bao gồm bơm vốn chủ sở hữu và cơ cấu lại nợ. Việc Novaland thoái vốn tại 22 tài sản, thu về hơn 550 triệu USD để giảm nợ và tập trung vào các dự án cốt lõi, là minh chứng rõ nét cho việc M&A có thể giúp củng cố bảng cân đối kế toán. Trong quá trình này, rủi ro được phân phối hợp lý hơn: bên bán giảm bớt gánh nặng nợ nần, trong khi bên mua đảm nhận rủi ro triển khai với năng lực quản trị tốt hơn.

Chia sẻ của PGS.TS.BS Đặng Đức Nhu – Giám đốc MedicalLaw

Thị trường M&A y tế toàn cầu đã cho thấy những dấu hiệu phục hồi rõ rệt từ cuối năm 2024, với giá trị giao dịch ước đạt 120 tỷ USD trong nửa đầu năm 2025. Trong khi cả số lượng và giá trị giao dịch giảm mạnh tại khu vực Châu Mỹ, thị phần đang dịch chuyển đáng kể sang Châu Âu, Trung Đông và Châu Á.

Tại Việt Nam, tổng giá trị M&A trong 8 tháng đầu năm 2025 đạt khoảng 4,8 tỷ USD, tăng 21% so với cùng kỳ năm trước. Quy mô giao dịch trung bình tăng lên mức 42 triệu USD, tăng 15% so với giai đoạn 2022–2023, báo hiệu sự tăng trưởng liên tục về cả quy mô lẫn tính chuyên sâu, đặc biệt trong các lĩnh vực y tế, giáo dục, bán lẻ và công nghệ.

Thị trường y tế Việt Nam đang mở rộng nhanh chóng, từ 18,5 tỷ USD năm 2022 lên mức dự phóng 25 tỷ USD vào năm 2025. Riêng phân khúc dược phẩm đã đạt 7,2 tỷ USD vào năm 2023 với tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm khoảng 11%. Sự tăng trưởng này được củng cố bởi nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao, tầng lớp trung lưu mở rộng nhanh chóng (dự kiến chiếm 26% dân số vào cuối năm 2026) và tình trạng già hóa dân số diễn ra mau lẹ.

Các giao dịch lớn gần đây đã khẳng định sức hút của Việt Nam đối với nhà đầu tư nước ngoài, bao gồm việc chào mua công khai của tập đoàn dược phẩm Livzon đối với Imexpharm, cũng như các khoản đầu tư từ Thomson Medical Group, CVC Capital và Warburg Pincus vào các hệ thống bệnh viện và dịch vụ y tế. Những thương vụ này cho thấy dòng vốn M&A đang tập trung mạnh mẽ vào dược phẩm, hệ thống bệnh viện, phòng khám và công nghệ y tế (Healthtech). Năm nay, thị trường M&A y tế Việt Nam kỳ vọng tiếp tục đà phục hồi mạnh mẽ, với giá trị giao dịch dự báo tăng trưởng từ 20-30% so với năm 2025.

Các cải cách pháp lý và nhu cầu y tế gia tăng do thay đổi nhân khẩu học sẽ tiếp tục là những chất xúc tác chính. Tuy nhiên, các rào cản pháp lý vẫn tồn tại, đặc biệt là các quy định liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân và tuân thủ pháp luật cạnh tranh, đòi hỏi các nhà đầu tư phải có cách tiếp cận thận trọng và cấu trúc giao dịch chặt chẽ.

Nguồn: 8 INVESTING